Kattenrassen

Wat is een ras eigenlijk?
Een ras is een variëteit van een gedomesticeerde diersoort die ontstaan is door menselijke selectie op bepaalde kenmerken. Een ras bestaat dus uit een groep individuen die van een andere groep te onderscheiden is door een aantal lichamelijke en erfelijke eigenschappen. Veel rassen komen voort uit andere rassen, bijvoorbeeld door het kruisen van rassen onderling. Maar ook als er een spontane genmutatie heeft plaatsgevonden die voor een nieuw kenmerk zorgt, kan men dat een nieuw ras noemen.

Maine Coon

Soms is ook sprake van een ‘erkend’ ras. Dit wil zeggen dat er binnen een groep mensen of een vereniging een overeenkomst is dat een groep dieren inderdaad aan de voorwaarden voldoet om als ‘ras’ beschouwd te worden. De voorwaarden hiervoor verschillen vaak van vereniging tot vereniging, zodat het kan voorkomen dat sommige organisaties een ras wel erkennen, terwijl andere dat niet doen. Daarom kan het zo zijn dat een ras in Amerika wel erkend is, maar in Europa niet.

Nu we weten wat een ras is, is de vraag hoe de verschillende kattenrassen zijn ontstaan. Daarvoor moeten we gaan kijken naar de voorouders van onze katten.

Fase 1: De verspreiding van de kat
De kat als gedomesticeerde diersoort is zo’n 10.000 jaar geleden ontstaan in het Midden Oosten doordat onze voorouders aan landbouw gingen doen (zie ‘de oorsprong van de kat’). Met de verspreiding van de landbouw begon ook het oprukken van de kat als ongedierte-bestrijder. Toen de export van graan vanuit het Midden Oosten naar Griekenland en Europa ongeveer 2500 jaar geleden zijn vlucht nam, kon het haast niet anders of de kat moet aan boord zijn geweest van de handelsschepen. Zo’n 2000 jaar geleden kwam de kat dan via handelsroutes ook aan in India. De Amerikaanse katten zijn mogelijk met Christopher Columbus of andere pioniers uit Europa meegekomen en hebben zo de genetische basis gevormd van de Amerikaanse rassen. In Australië is de huiskat in 1600 aangekomen, samen met de ontdekkingsreizigers.

Brits korthaar

Fase 2: Het ontstaan van rassen
Doordat het aantal katten  dat via de handelsroutes in het Verre Oosten was geraakt heel beperkt was, ontstonden er kleine geïsoleerde groepen Oosterse gedomesticeerde katten. Door het proces van genetische drift kregen de nakomelingen van deze geïsoleerde groepjes soms bijzondere kenmerken. Zo zijn de eerste rassen daar ontstaan: de Korat, de Siamees en de Heilige Birmaan. Professor Leslie Lyons vond  met haar DNA onderzoek bewijs dat er met de Oosterse en Europese gedomesticeerde kat al 700 jaar selectief gefokt is. Ondanks dat mensen dus een rol kunnen hebben gespeeld in het ontstaan van de Oosterse rassen, is het fokken met rassen iets van de laatste tijd. De meeste rassen zijn de laatste 150 jaar ontwikkeld, vooral in Europa en Amerika. Pas in 1871, toen de eerste kattenshow in Londen plaats vond, begon het fokken in Engeland populairder te worden.

Raskatten worden bijna uitsluitend gefokt om het uiterlijk en niet om kwaliteiten die mensen van pas kunnen komen, zoals bijvoorbeeld het hoeden van schapen bij honden. Dit is sterk in contrast met hoe de andere gedomesticeerde dieren duizenden jaren selectie hebben ondergaan op gedrag, productiekwaliteit of uithoudingsvermogen. Integenstelling tot vachtkleur en dergelijke waarbij slechts een dozijn genen een rol spelen, zijn deze nuttige kwaliteiten niet door één enkel gen bepaald, maar komen er complexe gen-interacties bij kijken.

De raskatten
Er bestaan momenteel zo’n 80 rassen, waarvan er in 2009 slechts ca. 41 door de Amerikaanse ‘Cat Fanciers Association’ werden erkend. Van deze 41 rassen zijn er 16 “natuurrassen” (vetgedrukt in het rasoverzicht), van welke wordt verondersteld dat ze in een bepaalde regio ontwikkeld zijn zonder tussenkomst van de mens.  De overige 25 rassen zijn de laatste 50 jaar ontwikkeld en zijn simpel enkele gen-varianten die afstammen van natuurrassen. Ze verschillen er dus slechts van in kleur of vachtlengte. De onderstaande lijst geeft een overzicht van de meeste kattenrassen en de basisrassen waaruit ze zijn ontstaan.

Ras

Ingekruiste rassen/ basisrassen
Abessijn Oosters Korthaar, Brits  korthaar , Siamees

Amerikaanse korthaar wildvang

Asian Burmees, Chinchilla Pers

Bombay American Shorthair, Brits Korthaar, Burmees

Balinees Siamees

Bengaal Abessijn, Bengaalse Tijgerkat, Burmees, Egyptische Mau, Huiskat, Ocicat

Heilige Birmaan Pers, Siamees

Blauwe Rus Brits Korthaar, Siamees

Brits Korthaar Chartreux, Huiskat, Pers

Burmees Siamees

Burmilla Burmees, Chinchilla Pers

Chartreux Europese vasteland

Cornish Rex American Shorthair, Brits Korthaar, Blauwe Rus, Burmees, Havana Brown, Siamees

Devon Rex American Shorthair, Brits Korthaar, Siamees, Pers

Egeïsche kat wildvang

Egyptische Mau Europees

Exotic American Shortair, Pers

Pers Turks Angora, Engelse langhaarkatten

Chinchilla Pers Turks Angora, Engelse langhaarkatten

Japanse Bobtail Europees

Korat wildvang

La Perm Huiskat, Ocikat

Maine Coon Wildvang, Langharige huiskat, pers

Manx Europees Korthaar

Noorse Boskat Wildvang,

Ocicat Abessijn, Siamees,

Oosters Korthaar Wildvang, American Shorthair, Brits Korthaar, Europees Korthaar, Siamees

Oosters Langhaar Oosters Korthaar, Balinees

Mandarin zie Oosters Langhaar; naam van de Oosters Langhaar in de Verenigde Staten

Siamees Oosters Korthaar

Somali Langharige abbesijn

Ragdoll Burmees, Heilige Birmaan, Pers

Scottish Fold American Shorthair, Brits Korthaar, Huiskat

Sibeer Wildvang,

Singapura Aziatisch en Europees

Turkse Angora Wildvang

Turkse Van Wildvang

Wildvang: deze katten worden daadwerkelijk uit het wild weggevangen of van straat gehaald.
Huiskat: bastaard, of HTK.