Spelen en speelgoed

Wat is het nut van spelen?
Onze huiskatten spelen hun leven lang. Dat heeft twee grote redenen. In de eerste plaats heeft de domesticatie ervoor gezorgd dat de kat een aantal juveniele kenmerken behoudt (= neotenie). Ze blijven als het ware levenslang bepaalde kitten-gedragspatronen vertonen, waaronder spelen. In de tweede plaats is de kat een intelligent roofdier dat van nature minstens 6 uur per dag bezig zou zijn met jagen. De meeste moderne katten hebben echter vaak niet de kans om op jacht te gaan. Daarnaast staat ook steeds voer ter beschikking, waarvoor ze geen moeite hoeven te doen. Veel huiskatten hebben dus eigenlijk een ‘saai’ leven en vinden in spelen een alternatief voor prooizoeken en jagen. Spelen zorgt ervoor dat ze iets te doen hebben, hun intelligentie wordt geprikkeld en ze worden uitgedaagd problemen op te lossen.

Spelen stimuleert het natuurlijke gedrag

Spel is dus zeer belangrijk voor onze moderne huiskat. Het stimuleert hun natuurlijke gedrag, gaat verveling tegen en activeert hen, waardoor hun lichamelijk en geestelijk welzijn bevorderd wordt. Baasjes die actief spelen met hun kat, bouwen daardoor een betere band op met hun huisdier. Actief spel is daarnaast ook een goed middel tegen overgewicht. Voor katten die enkel binnenshuis leven, is speelgoed een belangrijke vorm van omgevingsverrijking. Speelgoed vormt bij hen een substituut voor prooidieren en andere factoren die ze normaal buiten zouden tegenkomen.

Welke soorten speelgoed zijn er?
Speelgoed voor katten is er in allerlei kleuren, maten en variaties. Er zijn verschillende categorieën van speelgoed te onderscheiden, die vaak wel overlappen. Zo zijn er speeltjes die inspelen op de zintuigen van de kat: ze zijn gevuld met kattenkruid (hierop reageren niet alle katten) of valeriaan (hierop reageren alle katten) omdat de geur daarvan katten aantrekt, ze rammelen, rinkelen, piepen, tjilpen of ritselen om het gehoor van de kat aan te spreken of ze hebben een bijzondere structuur die katten tactiel bekoort. Een deel van deze speeltjes spreekt tegelijkertijd ook de jachtdrift aan. Speeltjes die klein en licht zijn en makkelijk door de kat weggemept kunnen worden, zijn vaak uitverkoren ‘nepprooien’. Maar ook de grotere, met kruiden gevulde ‘trappelzakken’ spreken het roofdier in de kat aan. Ze bijten er zich in vast en trappelen ertegen met de achterpoten om de prooi te ‘doden’. De leukste speeltjes zijn meestal diegene die samen met het baasje gebruikt worden. Hengels met veren of andere frutsels behoren tot de absolute kattenfavorieten. Niet alleen lijkt zo’n hengel op een prooi, dankzij de eigenaar beweegt die prooi ook nog! Tot dezelfde categorie behoren de laserlichtjes, die echter behoorlijk frustrerend kunnen zijn voor katten aangezien er niets te ‘vangen’ valt.

Voedselverrijking: brokjes uit een puzzel vissen

Een aparte vorm van speelgoed en spelen, is voedselverrijking. Hierbij wordt het voer van de kat zo verstrekt, dat ze er moeite voor moet doen. Dat kan door het voer te verstoppen, zodat de kat ‘jacht’ moet maken op zijn voer; door het voer in ballen, hengelconstructies en andere soorten brokjesdispensers te doen, zodat de kat actief bezig moet zijn om het voer te bemachtigen; door het voer in puzzels te verstoppen, zodat de kat zijn intelligentie moet gebruiken of gewoon door brokjes één voor één weg te gooien zodat de kat er achteraan kan hollen. Een zeer bijzondere vorm van voedselverrijking is het geven van levende sprinkhanen of krekels, zoals aan reptielen wordt gegeven. Dit is een echte prooi waar de salontijger jacht op kan maken, maar zonder bloedvergieten of vieze boel. De meeste katten weten zo’n proteïnerijke snack ook erg te waarderen.

Wat is belangrijk bij de keuze van kattenspeelgoed?
Goed speelgoed is speelgoed dat aansluit bij het natuurlijke gedrag van de kat en bij zijn leefwereld. Veel speelgoed dat de baasjes leuk vinden, is dat niet persé voor de kat: te groot en te zwaar speelgoed lijkt niet op de natuurlijke prooi en zal dus niet interessant gevonden worden. Dit geldt ook voor voedselverrijkingsspeelgoed: nogal wat voerballen zijn veel te groot en te zwaar voor een kat.

Uiteraard moet het speelgoed ook veilig zijn en dus liever geen losse onderdelen bevatten (denk bijvoorbeeld aan de plastic oogjes van speelmuizen). Gezien de scherpe nagels en tanden van katten, moet het speelgoed ook resistent zijn; het mag niet te snel kapot gaan. Bij speelgoed zoals hengels is een extra waarschuwing op zijn plaats: deze mogen enkel samen met de eigenaar gebruikt worden, aangezien het touw rond de nek van de kat kan komen te zitten.

Voor de kat zelf minder van belang, maar omwille van dierenwelzijn toch belangrijk: liever geen speelgoed waarin dierlijke materialen zijn verwerkt. Hoewel het officieel niet meer mag, zou het de eerste kat niet zijn die speelt met de vacht van een minder fortuinlijke soortgenoot uit China.

Verder is vooral variatie zeer belangrijk: men kan nooit genoeg speeltjes in huis hebben. Denk aan speelgoed om alleen mee te spelen, om samen met de eigenaar mee te spelen, speelgoed om op te jagen, speelgoed waarbij ze moeten denken etc.

Hebben kitten en volwassen katten nood aan andere speeltjes?
Speelgoed is voor alle leeftijden. Voor kittens is speelgoed belangrijk om hun jachtgedrag te kunnen oefenen. In de natuurlijke situatie zal moeder een halfdood muisje meenemen, maar uiteraard kunnen binnenkatten niet op jacht gaan en helaas kunnen we er ook niet vanuitgaan dat alle kittens tot hun 16 weken en dus lang genoeg bij de moeder blijven. Voor kittens zijn dus vooral kleine, lichte nepprooien interessant, die ze heel de kamer rond kunnen meppen om er dan achteraan te hollen. Hierbij is het wel zeer belangrijk om op veiligheid te letten. Ook hengels zijn zeer geschikt kittenspeelgoed. Hierbij blijven de handen van de eigenaar veilig uit de buurt, zodat de kitten niet de associatie tussen prooi en handen maakt. Dit voorkomt dat de kat later handen zal aanvallen.

Oudere katten zullen wellicht iets minder mobiel worden en zijn dus waarschijnlijk meer te porren voor een denkspelletje dat op een vaste plek staat, dan een kitten dat achter balletjes aan rent en zijn energie kwijt moet.

Bij volwassen katten hangt de voorkeur sterk af van kat tot kat. Bedenk wel dat tot 61% van de katten vanaf 6 jaar al last heeft van artrose. Zogenaamd ‘luie’ katten worden dus best eens nagekeken door de dierenarts. De kans is groot dat de dieren minder bewegen doordat ze pijn hebben. Dat is natuurlijk nefast voor het spelgedrag, terwijl dat toch heel belangrijk is voor een kat!